maisquenada.antiquariaat
28 september 2004Weer een Van Gogh-huis minder (als het zo doorgaat)
Deze bouwval is het huis in Petit-Wasmes (gemeente Colfontaine, Borinage, Henegouwen, België) waar Vincent van Gogh in 1878 logeerde. Wat je op de achtergrond ziet is de zolderverdieping waar hij een paar nachten logeerde, voor zijn intrek te nemen in een ongebruikte broodoven buiten.
Vijfentwintig jaar staat het huis nu leeg en het is nu een lugubere plek geworden waar drugsdeals plaats vinden en illegaal afval wordt gestort. Nog een jaar of vijf en dan staan alleen de buitenmuren nog.
Een grote schande, maar men kan er weinig aan doen. Als de eigenaar niet wil meewerken en niet wil verkopen kan de gemeente niets doen. Er zou op Europees niveau ingegrepen moeten worden
23 maart 2004Weer een prachtige advertentie op marktplaats.nl
12 maart 2004The Last Traces of Van Gogh's Birth House May Soon Disappear
Tearing down the old Rabobank building adjacent to the Reformed Church where Vincent's father was a vicar is not much of a loss, but replacing it with a seven-story apartment complex next to the church is horrific. The house next to Markt 26 has a garden virtually unchanged since the nineteenth century, an example of the way gardens, like that of the Van Gogh family, were kept in those days. There are plans to build an apartment building there. The owner is also contemplating tearing down the house itself for yet another apartment building.
A change in building legislation in The Netherlands is having an unforeseen result: the possible demolition of Vincent van Gogh's house of birth. Wait a minute, wasn't that house torn down in 1903? That's true. In 1904 a new house was built on the spot where Van Gogh's birth house once stood. The foundations, the kitchen and the cellar of the old house, however remained, including the garden with one tree from the 1850's still standing. Even though the house at Markt 26 is not the original house, it is the house we all know, and have in our collective memory.
After years of restrictions on building projects in rural areas, the Dutch government has given several councils permission to start building housing projects. In Zundert immediate plans were made to tear down several old buildings and replace them with apartments.
This man, a real estate broker, also owns Markt 26 and there is a rumour that he has plans to tear this house down as well. It is just a rumour, but experience has taught several startled inhabitants of Zundert that rumours often turn out to be true. Sources told me if the owner wants to tear down the house, there is nothing that can prevent him. The house is neither a national nor a local monument and he can do with it what he pleases.
Several inhabitants from Zundert, like the director of the Cultural Center Vincent van Gogh, Kees Verdaasdonk, and local artist Peter Dictus, have founded the pressure group ZOZ, Zorg om Zundert (Care for Zundert) to make clear that Zundert has to be careful with the Van Gogh inheritance.
Maybe the world should make this clear to Zundert as well.
13 februari 2004Van Gogh's Sunflower Barbie
Een collector's item dat aan mijn neus voorbij gaat: een Barbie met een jurk met een Van Gogh patroon. Jammer. Maar ik heb al bierglazen. En een elpee van Jules Croiset. En stickers. En boekjes. En krantenknipsels. En sokken. En badschuim. En bierviltjes. En postzegels.
Je vindt het allemaal op Marktplaats.
11 februari 2004Een zeer zeldzame munt, inderdaad
Gezien op Marktplaats, mijn nieuwe verslaving. Toch maar een rolletje van 20 gekocht, voor 115 euro. Kan ik mijn hele familie zo'n 'zeldzame munt' geven. En de krantenjongen. En de Straatnieuwsverkoper.
23-08-2003Een vriendelijke ster
"Ook heb ik verleden zondagnacht de zee gezien. Alles was donkergrauw, maar aan de horizon begon de dag toch aan te breken. 't Was nog heel vroeg, maar toch zong de leeuwerik reeds. En de nachtegalen in de tuinen aan zee. In de verte het licht van de vuurtoren, het wachtschip, &c. Diezelfde nacht keek ik uit het raam van mijn kamer naar de daken der huizen, die men vandaar ziet en naar de toppen der iepen, donker tegen de nachtlucht. Boven die daken één enkele ster, maar een mooie, grote, vriendelijke."Vincent van Gogh schreef dit op 31 mei 1876 aan zijn broer Theo over het uitzicht van zijn kamertje op Spencer Square 11 in Ramsgate. Een eeuw en een kwart later stond ik voor hetzelfde raam. Het uitzicht was nagenoeg onveranderd, als je de telefoonlijnen en knipperende tv's even wegdacht. De grote vriendelijke ster was niet vanuit het raam te zien, maar hij was er wel. Het was Mars, dacht ik, historisch dichtbij de aarde.
Bijna een jaar eerder had ik met een fotograaf vergeefs voor de deur gestaan. De eigenaar reageerde later op het briefje dat ik bij de buren had achtergelaten en nodigde ons uit de kamer te komen fotograferen. Blijven slapen was geen probleem.
Mark en Phillipa Williams, hebben de kamer nog bekeken op punaisegaatjes, tekeningen en andere sporen. Vergeefs. Er is niets dat nog aan Van Gogh herinnert.
Het is een van de weinige intacte kamers ter wereld waar Van Gogh gewoond heeft en die nog in gebruik is als slaapkamer. Ontelbare Van Gogh fanaten zijn stinkend jaloers op me. Ik weet het en toch ben ik na twee nachten vertrokken zonder bijzonder gesticht of geïnspireerd te worden. De kans die ik kreeg was geweldig, maar ik voelde niets. Toch geen talent voor dweepzucht, vrees ik.
Slapen op Vincents kamer op Spencer Square 11, Ramsgate, 23 augustus 2003
26-10-2003Van Gogh Was Ear
Er is maar één bloemencorso en dat is het bloemencorso van Zundert. Vergeet al die andere fruit- en bloemencorso's op het water of op de weg en ga op 7 september naar het Bloemencorso Zundert. Laat je vooroordelen thuis, stap over je weerzin voor volkskunst heen en ga naar Zundert. Ja, ik ben bevooroordeeld omdat ik 'er ene van Zundert' ben en ja, ik kan niet meer helder oordelen omdat ik als geëmigreerde Zundertenaar alles wat met het dorp te maken heeft met een nostalgische roze bril bekijk. Maar toch.
Je hebt nog nooit zoiets gezien als het bloemencorso van Zundert. De wagens zijn groter dan je ooit gezien hebt. Slagschepen van bloemen die geluidloos door de straten glijden, onzichtbaar in beweging gebracht door mannen onder de wagen.
Mijn objectieve beoordelingsvermogen is helemaal van slag omdat het Zundertse bloemencorso dit jaar helemaal gewijd is aan Vincent van Gogh en omdat ik dit jaar door Van Gogh ben geobsedeerd (ik hoop tenminste dat na dit jaar over is). Vincents sterfdag, 29 juli, is alweer voorbij maar het echte afscheid van het Van Goghjaar 2003 is op 7 September in Zundert. Plaatselijke en ingehuurde kunstenaars hebben zich voor de wagens laten inspireren op Van Gogh. De ingediende onderwerpen liegen er niet om. Dit wordt het mooiste bloemencorso ooit.
Op 26 en 27 juli herbouwden de Zundertse corsobouwers als voorproefje het geboortehuis van Van Gogh op ware grootte. Het interieur werd gevuld door hommages van o.a. Henk Schiffmacher, Corneille en Erwin Olaf. Het publiek, variërend van de vaste braderieënbezoeker tot kunstminnende bejaarden, wachtte geduldig twee uur in de hitte. Dat belooft wat voor 7 september.
www.buurtschapmolenstraat.nl (mijn favoriet)
Reconstructie Geboortehuis Van Gogh, 26 en 27 juli 2003, Vincent van Goghplein, Zundert & Bloemencorso Zundert op 7 (stoet) en 8 (expositie) september 2003
Gogh Modern!
Men zegt dat Van Gogh zijn schilderijen ondertekende met 'Vincent', omdat niemand 'Van Gogh' kon uitspreken. Het kan kloppen. 'Ven Go', 'Ven Gof', 'Van Kok', die gekke buitenlanders bakken er van alles van. Het Van Gogh Museum bedacht daarop de woordspelige expositietitel GoghModern, uit te spreken als 'Go Modern'.
Met Vincent van Gogh sloeg de kunst een nieuwe weg in. Niet alleen door zijn werk, maar ook door zijn leven. Misschien vooral door zijn leven, dat gekenmerkt werd door zelfgekozen armoede, mededogen voor minderbedeelden, koppig doorzettingsvermogen, geloof in eigen kunnen en ziekte. De samenstellers van de tentoonstelling hebben een indrukwekkende hoeveelheid moderne kunst uit het Stedelijk Museum in bruikleen gekregen om te bewijzen wat de invloed van Van Gogh is geweest.
Ik was eerlijk gezegd niet overtuigd. Ik vond de overeenkomst hooguit associatief. Ja, Diane Arbus en Nan Goldin hebben hun voorkeur voor de zelfkant van leven, zoals Van Gogh, maar dat had John Waters, regisseur van de film Pink Flamingo's over trailer trash ook. Recentelijk heb ik een aantal beeldend kunstenaars geïnterviewd en allemaal hadden ze de brieven van Van Gogh gelezen. Dat elke kunstenaar Van Goghs leven kent en er een tijdje door meegesleept is zegt niet zoveel. Ik ben nu bijna een jaar aan het schrijven over Van Gogh en ik heb gemerkt dat je zonder al te veel moeite de hele wereld om hem kunt laten draaien. Als dat de bedoeling is van de expositie, een gedachtenexperiment, dan is die geslaagd.
Overigens zijn al de kunstwerken het stuk voor stuk waard naar het Van Gogh Museum te gaan. Misschien is het een idee dat rommelige Stedelijke Museum maar op te heffen en de hele collectie samen te brengen met die van het Van Gogh.
GoghModern, Van Gogh Museum Amsterdam, 27 juni - 12 oktober 2003. In 2003 is de toegang tot het museum gratis op je verjaardag.
De verloren tekeningen van Van Gogh
Ik was vorig jaar in de Borinage, het voormalige mijnbouwgebied onder Mons. De vader van Adamo was hier mijnwerker. Die van Rocco Granata ook, geloof ik. Door Europese afspraken over kolen en staal werd de industrie rigoureus gesaneerd, waarbij bijna een miljoen mensen op slag hun baan verloren. De laatste mijn sloot in de jaren zeventig. De Borinage is nu het armste gebied van Europa. Nog steeds.
In de negentiende eeuw leefden de mensen hier in Dickensiaanse omstandigheden. Van Gogh dacht hier als prediker hoop en troost te kunnen brengen, maar in plaats van het woord Gods te verspreiden stak hij zijn tijd in de verzorging van armen en zieken in Wasmes. Zijn werk bij de Marcasse-mijn bezorgde hem de bijnaam 'Christus van de kolenmijn'. Hij werd ontslagen, maar verhuisde naar Cuesmes, bleef preken, en leefde van geld dat zijn vader hem stuurde.
De bergen terril, mijnafval, zijn inmiddels begroeid met bomen, gras en struiken en de verpestende gele zwaveldampen die uit de schoorstenen kwamen zijn verdwenen. Het merendeel van de mijnen is verdwenen. De dorpen Frameries, Cuesmes, Hornu, Wasmes en Pâturages met hun popperige mijnwerkershuisjes ogen lieflijk en pittoresk, nu de zwarte roetkorsten door de zure regen zijn weggespoeld. Een ideaal vakantieoord voor mountainbikers, wandelaars of kampeerders die rust zoeken. Er is alleen geen hotel, geen pension, geen camping. Het huis waar Van Gogh woonde in Wasmes is tot ruïne vervallen.
Van Gogh besloot in de Borinage kunstenaar te worden. Hij tekende met de stukken kool die hij vond. Het verhaal gaat dat hij zijn tekeningen ruilde tegen brood. In de winter van 1879 wandelde hij naar Courrières in Noord-Frankrijk, vergeefs op zoek naar werk. Ook toen liet hij een spoor van tekeningen achter, in ruil voor eten en onderdak. Een bezoek aan de schilder Jules Breton stokte op de drempel van diens atelier in Courrières: hij durfde niet aan te bellen.
Honderdvijfentwintig jaar na zijn vertrek uit de Borinage gaan er nog verhalen over mensen die tekeningen van Van Gogh bezitten. Een van de verhalen die ik vorig jaar hoorde was zo overtuigend en gedetailleerd dat ik terug ben gegaan. Ik heb met de juiste mensen gepraat, ik ben een huis binnen geweest, ik heb van de bewoner verhalen gehoord die klopten en verhalen die anders waren en ik moet zeggen: ik geloof er nog steeds in. Meer zeg ik niet. Voorlopig.
Net als Van Gogh ben ik vanuit Mons naar Courrières gegaan. De tocht met de auto duurde geen drie dagen, de 85 kilometer kostte me toch drie uur. Het is een stuk Frankrijk waar je normaal nooit komt. Courrières is dan een anticlimax. Ik arriveerde rond etenstijd op zondagavond. De straten waren uitgestorven, op een oude dame na. Ik vroeg haar of ze wist waar het atelier van Breton was. 'Waar Van Gogh op bezoek is geweest?' vroeg ze. Ik knikte. Ze wist het niet. Maar ze vertelde wel dat de overgrootmoeder van haar schoondochter van Van Gogh een tekening had gekregen als dank voor onderdak.
De eerste die ik aansprak... Dat betekent twee dingen: er ligt nog een hoop onderzoek open, of iedereen in die streken kletst uit zijn nek.
Na twee keer extra vragen wist ik nog steeds niet waar het atelier van Breton was (het is gesloopt). De vergeefsheid van mijn tripje, honderdvijfentwintig jaar later, vond ik wel passend. Ik stapte in mijn auto en reed naar de A1.
In de Borinage, België, 12 en 13 juli 2003
Op zoek naar Van Gogh met Oprah WinfreyEr zijn mensen die naar Liverpool reizen om de sporen van The Beatles te volgen, een Magical Mystery Tour langs Penny Lane en de 'Long and Winding Road' tussen het huis van John Lennon en Paul McCartney. En er zijn mensen die Van Gogh nareizen. Waarom reist niemand Picasso na, of The Rolling Stones? Omdat Van Gogh en The Beatles net iets genialer waren.Ik heb zelf in 2002 voor een reisgids annex fotoboek (Op zoek naar Van Gogh) in vijf weken alle plekken bezocht waar Van Gogh ooit gewoond of gewerkt heeft. Het zijn stuk voor stuk bedevaartsoorden geworden, van Zundert tot Auvers. Van Gogh nareizen is ook veel vriendelijkheid tegenkomen. Van alle mensen die ik gesproken heb over Van Gogh, was er maar één een hufter. De anderen waren sympathiek en behulpzaam. En soms een beetje gek. Een van die mensen die een klap van de Van Gogh-molen heeft gekregen is Priscilla Bain Smith.
Deze Amerikaanse vrouw heeft een uitputtende reisgids geschreven over elke mogelijke plaats in Parijs die een Van Gogh-connectie heeft of zou kunnen hebben. Ben je ook maar een beetje in van Gogh geïnteresseerd, dan is haar gids Van Gogh Walks... Paris onmisbaar, al moet je een beetje door haar stijl heen kijken. Al lezend is het net of je midden in een aflevering van Oprah Winfrey over Van Gogh zit.
Met haar boek in de hand kun je voor de hand liggende plekken als Place du Tertre in Montmartre vermijden, al is de commerciële kermis mede door Van Gogh ontstaan. Ik kwam in de winkel terecht van de verfhandelaar Julien (Pére) Tanguy in de Rue Clauzel 14. Hier leerde Van Gogh enkele Impressionisten, zoals Cézanne, persoonlijk kennen. Tanguy nam vaak schilderijen in onderpand als een kunstenaar zijn rekening niet kon betalen en zo verwierf hij ook een paar Van Goghs.
Het is grappig dat de winkel die nu in het pand gevestigd is, La Compagnie Colons, nog steeds een trefpunt is, nu voor de eigenaars van de buurtwinkels. De zeer vriendelijke eigenaresse nodigde me onmiddellijk naar binnen en binnen de kortste keren zat ik koffie te drinken met een Nederlands-Frans echtpaar uit de buurt dat van alales over de buurt en Van Gogh wist.
Verder staat het boek vol grappige anekdotes die heel Parijs de moeite waard maken te bezoeken: zo zou zelfs Van Goghs jongste broer als arbeider aan de Eiffeltoren hebben gewerkt. Voor het Van Gogh Museum was het nieuws.
Van Gogh Walks... Paris, Priscilla Bain-Smith, Elpub Nuenen
Op zoek naar Van Gogh/Following Van Gogh/A la recherche de Van Gogh, Waanders Zwolle
Ontroering met zijn vijftienenVlak boven Parijs ligt Auvers-sur-Oise. Van Gogh overleed op 29 juli 1890 aldaar in de Auberge Ravoux. Na een verblijf van zo'n zestig dagen in het dorp schoot hij zichzelf in de borst. Waarom hij zijn hart miste, waarom hij zich niet door zijn hoofd schoot (Kurt Cobain pakte dat toch handiger aan) of waarom hij zelfmoord wilde plegen, blijft een raadsel.
Dominique Janssens, een in Frankrijk wonende Belg, kocht het pand eind jaren tachtig van de vorige eeuw en liet het tot op de fundamenten restaureren. De sterfkamer en het trappenhuis werden in de staat van 1890 gebracht. Ik was er de eerste keer in september vorig jaar op een doordeweekse dag en toen ik alleen in die kamer stond kreeg ik waarachtig een brok in mijn keel. De kamer is ook bedoeld als plek van bezinning, niet als toeristisch hoogtepunt.
Je kunt dan ook beter niet op een zomerse zondag gaan, zoals ik bij mijn tweede bezoek deed. De bezoekers werden opgespaard en met de vijftien tegelijk naar boven gejaagd. Nouja, met zijn veertienen, de vijftiende was halverwege het inleidende verhaal van tien minuten flauwgevallen. Ga dus buiten het hoogseizoen, dat voorkomt dat vier ruggen je ontroering bederven, de plek is het waard.
Het dorp Auvers-sur-Oise is prachtig geconserveerd. Er is een wandeling uitgezet langs de belangrijkste Van Gogh-locaties. Daar staan sinds 1990 reproducties van ter plekke gemaakte schilderijen. Ze waren trouwens nagenoeg allemaal besmeurd met grafitti. Het viel me trouwens op dat ook wegwijzers met een Van Gogh-connectie besmeurd waren. Op de plaats waar het angstaanjagende 'Korenveld met kraaien' werd geschilderd was het bord zelfs verdwenen. Of dat puberrecalcitrantie is die zich richt op het meest opvallende van het dorp, of dat er meer speelt werd me niet duidelijk.
In het dorp leven natuurlijk gemengde gevoelens, nu een Belg notabene de belangrijkste Van Gogh-locatie ter wereld bezit. Het huis van Paul Gachet, Van Goghs dokter, werd daarom door de provincie gekocht, al mag Janssens Institut Van Gogh het uitbaten. Gachet (ook een Belg trouwens) was de arts van tientallen kunstenaars en hij bouwde een enorme kunstcollectie op die nu in Musée d'Orsay hangt. In de tuin staat de beroemde rode tafel die te zien is op het 'Portret van Dr. Gachet', het duurstverkochte schilderij ooit.
De wandeling door het dorp neemt de hele dag in beslag (kijk ook even of ik de zonnebloem die ik vorig jaar op de zelfmoordlocatie heb gezaaid er nog staat), dus zorg ervoor dat je rond de lunch of rond etenstijd een tafel hebt gereserveerd in de Auberge Ravoux. De pot schaft streekgerechten geïnspireerd op de negentiende eeuw. Vergeet ook niet op de dienstregeling van de trein terug naar Parijs te letten: er is in Auvers slechts één peperduur hotel.
De Auberge Ravoux is op maandag gesloten
Gek, moordenaar, vagebond, &c. &c.Van Gogh verliet Den Haag in 1883. De verhouding met Sien Hoornik (ja, familie van de schrijver Ed. Hoornik) liep spaak en hij wilde even rust. Die hoopte hij in Drenthe te vinden. Drenthe, dat toen nog puur was, in tegenstelling tot het geïndustrialiseerde Brabant uit die tijd. Hij arriveerde in de herfst. Koud, druilerig nat en verlaten. De schilders die hij er hoopte te treffen waren al vertrokken en de plaatselijke bevolking vond hem maar een rare snuiter. Zoals hij zelf zei: 'Een gek, moordenaar, vagebond, &c. &c.' Hij vertrok alweer snel, met een overzichtelijk Drents oeuvre.
Het enige Nederlandse huis waar Van Gogh in Nederland verbleef dat bewaard is gebleven (het ouderlijk huis in Nuenen niet meegerekend) staat in Nieuw-Amsterdam/Veenoord. In 1995 werd het bijna gesloopt. Een ternauwernood opgerichte stichting kon alleen het voorhuis van het voormalige veerhuis redden. Het staat er een beetje treurig bij, omgord als het is door een onbeschrijfelijk lelijk appartementencomplex. De laatste eigenaar vernietigde op de valreep nog de laatste herinnering aan Van Gogh, door diens kamer weg te breken. Het plankwerk is gedeeltelijk gered en de kamer is teruggebouwd.
Eenmaal in Drenthe bleef Van Gogh rondzwerven. Er zijn drie boekjes uitgekomen met zeer uitgebreide wandel-, vaar-, fiets- en autoroutes om hem op zijn omzwervingen te volgen. Drenthe lijkt niet meer op Van Goghs Drenthe, maar er zijn zwaarder straffen dan door het Drentse land te rijden.
Het enige dat verder origineel is, is een waskom met toebehoren, die altijd op die kamer heeft gestaan. De kans is groot dat die er in 1883 ook al stond. 'Ik kan verhálen vertellen,' zegt Trijni van der Sluis, voorzitter van de Stichting Van Gogh in Drenthe, over de mensen die aangegrepen worden door het feit dat ze in een kamer staan waar Van Gogh gewoond heeft. Ze is zo discreet ze voor zich te houden, maar ze zorgt dat ze wel altijd tussen een bezoekende groep en de waskom staat.
De Van Gogh Routes brengen je ook langs drie twistpunten. Ten eerste de Herberg Van Zweel in Zweeloo. In de achtertuin zou de lindeboom staan die Van Gogh tekende. In Etten-Leur beweert men dat hun moeierboom op de Markt op die tekening staat. De bijzonder aardige eigenaar van de Herberg liet mij de boom zien en ik stem voor Etten-Leur.
Ten tweede is er het kerkhof van Pesse. De schrijver van de Van Goghroutes noemt dit kerkhof als plaats waar Van Gogh tekende.
Albert Metselaar uit Hollandsche Veld noemt het kerkhof aldaar als locatie. Omdat het lente was en de bebladerde bomen het uitzicht bedekten heb ik geen mening daarover.
Ten derde is er het logement Hartsuiker in Hoogeveen. Er waren er twee en Van Gogh heeft in het ene, nu voorzien van plaquette, nooit gelogeerd. Het andere gebouw is gesloopt, maar Hoogeveen wil het niet weten.
De mooiste route voor mij is de rit van Hoogeveen naar Nieuw Amsterdam/Veenoord langs het Verlengde Hoogeveensche Kanaal. Van Gogh deed er zes uur over met de trekschuit en hij heeft het stuk ook een keer gelopen.
Van Gogh volgen is een uitputtingsslag. Mij is het niet gelukt alles op een dag te doen, maar met de drie routes in de hand is het een welbesteed weekend.
Historische Vincent van Gogh Routes, Meent van der Sluis, Deel 1 & 2; Van Gogh in Drenthe, een route, Wout J. Dijk. Alledrie verschenen bij Boon uitgeverij te Groningen.
Man van de straat
'Ik ben geen bejaarde die in zijn vrije tijd wat knutselt,' zei de stem aan de telefoon waarschuwend, nadat hij me had uitgenodigd te komen kijken naar zijn werk dat op Van Gogh was geïnspireerd. Een man van zeventig die met de bijna uitgestorven techniek van kleurenhoutsnede prenten maakt, geïnspireerd door Van Gogh, dat klinkt inderdaad onheilspellend naar verantwoorde vrije tijdsbesteding.
Het doet Luuk Scholten, oud-docent van de kunstacademie van Rotterdam en tekenleraar van het Revius Lyceum in Doorn totaal geen recht. Ook is hij geen treurige Van Gogh-herinterpreteerder die prenten maakt van schilderijen. Hij is eerder iemand die dezelfde fascinatie deelt: de straat.
Van Gogh maakte zijn hele leven lang straatbeelden. Een straat zegt veel van een stad, een land, een periode, een cultuur. Zo maakt Luuk Scholten ze ook. Maar terwijl Van Gogh waarschijnlijk treinviaducten meeschilderde om de nieuwe tijd te laten zien, schildert Scholten abri's en billboards om zijn gemengde gevoelens te tonen.
Scholten komt uit een AJC-nest, waar het humanistisch-socialisme de godsdienst verdreven had. Aan de muur hingen Van Gogh-reproducties die met hun kleuren voor hem blijdschap en helderheid uitdrukten. Van Gogh was in de jaren dertig bij het grote publiek niet bekend, maar wel in deze kringen waar een bijna religieuze liefde voor de natuur heerste, met bijeenkomsten op de Paasheuvel.
In 1954 fietste hij naar Parijs en Auvers-Sur-Oise, de sterfplaats van Van Gogh. Twee jaar later fietste hij met een vriend naar Arles, waar Van Gogh zijn meesterwerken maakte, een tocht van twee maanden.
Pas veel later begon hij met de houtsnedes, gemaakt op zo'n manier als Van Gogh ze gemaakt zou hebben, als hij ze gemaakt zou hebben. De prenten hebben in ieder geval de heldere kleuren van Van Gogh gemeen. Het knappe is dat er inderdaad een dubbele laag in zit. In een prent van Den Haag spiegelt hij het Melkmeisje van Vermeer aan een Arabische vrouw met een hoofddoek. Soms zie je pas na een tweede keer kijken een weggeworpen colablikje in een lieflijk landschap. Een aanklacht? 'Ik geloof in de maakbaarheid van de samenleving,' knikt hij.
(21-06-2003)Van Gogh van karton
'Is Van Gogh hier ooit geweest?' vroeg een bezoekster die door het voormalige Sint Annaklooster in Zundert liep, waar de expositie 'Van Gogh en Zundert' werd geopend. De kans bestaat, maar hij is klein. Wat had een protestant jongetje in een katholiek klooster te zoeken? En in Vincents tijd was het klooster waarschijnlijk helemaal afgesloten van de buitenwereld.
Mijn ouderlijk huis grensde aan de kloostertuin. Daarmee liep onze tuin nagenoeg over in een bos, met monumentale beuken, rododendrons, eiken en notenbomen. Eekhoorntjes buitelden over de takken, een slordig eksternest zwaaide boven in de beuk, padden schulden in een holle boom en konijntjes hupten door de bladeren.
Dit paradijs was van onze aangeharkte modeltuin gescheiden door een hulsthaag. De stekels van de bladeren heb ik vaak door het zachte vlees van mijn kinderbenen voelen schrapen, als ik wegvluchtte voor een boze non die me betrapte met een broekzak vol noten.
In die tijd al begonnen kloosters te veranderen in bejaardentehuizen voor oude nonnen. De enorme tuin midden in het dorp, van drie of vier voetbalvelden groot, werd verlekkerd bekeken door projectontwikkelaars. Hoeveel huizen waren er niet te bouwen op die A-locatie, waar nu alleen waardeloze bomen stonden?
Maar het klooster staat er nog steeds en de kloostertuin is er ook nog. Het huis van mijn ouders, dat het huis van mijn ouders niet meer is, grenst er nog steeds aan. De hulst is hoger en dikker geworden. In de tuin is de vijver verdwenen, netzoals het grootste deel van de struiken die mijn vader ooit had aangeplant. In de kloostertuin is zaad van de wilde planten gewaaid die mijn moeder altijd meenam van vakanties en die mijn vader mopperend als onkruid omhakte: vingerhoedskruid, koningsdistel, doornappel en zwarte toorts. Als je met je voeten de bladeren omhoog schopt word je overweldigd door een volle bedwelmende boslucht.
Hoe lang nog is de vraag. Van de nonnen in het Sint Annaklooster rest niet meer dan de doordringende lucht van incontinentie. De gemeente Zundert heeft het gebouw, met de kloostertuin, gekocht, met de bedoeling de boel plat te gooien en er een nieuw gemeentehuis te bouwen. En wat gebeurt er dan met de tuin? Geplaveid voor een parkeerplaats? Met de kapel? Tot frustratie van veel ondernemende Zundertenaren (motto: 'wat moet je met die oude troep?') zitten de economie en voorstanders van een beschermd straatgezicht tegen. Tot de boel plat gaat wordt het gebouw gebruikt als galerie. Bijna veertig kunstenaars uit Zundert en omgeving hebben zich nu laten inspireren door Vincent van Gogh. Dat leidde tot kunstwerken die het fröbelwerk niet ontstijgen tot fantastische installaties en herinterpretaties. Zo heeft Couzijn van Leeuwen de kamer van Vincent in het gele Huis in Arles geheel in karton nagebouwd. Dat klinkt als kitsch, maar het effect is overweldigend. Johan van Trijp neemt de Van Goghverering op de hak met een Van Goghaltaar.
Ik was verbaasd hoeveel kunstenaars de streek bevolken. Zelfs de enkele amateurs daartussen maakten indruk. Maar ik ben bevooroordeeld.
De tentoonstellingen in het Van Goghjaar 2003 zijn misschien de laatste kans om dit klooster van binnen te bekijken. Van Gogh keerde nooit meer terug naar Zundert omdat hij bang was dat het teveel veranderd was. Ik begin hem steeds meer te begrijpen.
Van Gogh volgens Zundert, Voormalig Sint Annaklooster, Molenstraat 13, Zundert.
(18-06-2003)Oor van Van Gogh gevonden in Arles
Ik zag op tijdens de Carnaval een man die als van Gogh was verkleed. Strooien hoed, een rode pruik en een bebloed verband op zijn rechteroor.
In de openingsscène van 'Blue Velvet' zien we een afgesneden oor liggen. Er kruipt een mier overheen. Later in de film zegt de psychopaat Frank: 'Remember Ven Go.'
In 1987 presenteerde ik in Zundert een literair festival met bebloed verband om mijn hoofd. Kees van Kooten, de hoofdact, merkte, met verwijzing naar 'Blue Velvet', geïrriteerd op dat het maar eens afgelopen moest zijn met die grappen over Van Gogh. Ik voelde de hint en gooide beschaamd het verband in het publiek (later op de dag brak ik mijn grote teen, de linker).
Even twee misverstanden opruimen: Van Gogh sneed slechts de oorlel en een stukje van het benige gedeelte af. En: het was het zijn linkeroor. De vergissing komt door de zelfportretten van Vincent met verwond oor: een zelfportret is in spiegelbeeld geschilderd.
Maar goed, het is ook wat. Iemand die een stuk van zijn oor afsnijdt, dat in een doek wikkelt en aflevert bij een hoer genaamd Rachel. Pierre Cabanne komt in zijn boek 'Qui a tué Van Gogh' met een interessante theorie. In 1882 probeerde Van Gogh een gesprek af te dwingen met een vrouw die hem had afgewezen, door zijn hand in een kaarsvlam te houden, 'net zolang tot ze zou instemmen met een gesprek'. Automutilatie is zijn diagnose. Automutilatie om aandacht te trekken. Zoals het oor de aandacht van zijn vriend Paul Gauguin moest trekken. Met deze twee eerdere gevallen (allebei vruchteloos) komt Cabanne tot de conclusie dat Van Goghs zelfmoordpoging in 1890 per ongeluk lukte (officieel wordt aangenomen dat o.a. het gebrek aan erkenning de aanleiding was). Van Gogh had niet hoeven sterven aan de verwondingen, het was alleen maar een schreeuw om aandacht. Volgens Cabanne om aandacht van zijn dokter Paul Gachet, op wiens dochter hij verliefd was geworden, maar die de relatie tussen de twee afwees. Een mooi verhaal. Het maakt de treurigheid van Van Gogh, superster na zijn dood, alleen maar intenser.
Het oor schijnt later gevonden te zijn, zoals de website ArtKnows.com verkondigde. Ik geloofde het bijna, tot ik de rest van de site bekeek.
(04-06-2003)Goed boek!
http://www.vangoghgallery.com/misc/references/books_misc.htm
(29-05-2003)Huilende zonnebloemen
Van Gogh is 150 jaar geleden geboren, dus 2003 is een Van Goghjaar. Alweer? Ja, alweer. De officiële start van de festiviteiten was in Van Goghs geboorteplaats, Zundert. Ook mijn geboorteplaats, trouwens.Recht tegenover Vincents geboortehuis staat een vijf meter hoge huilende zonnebloem. Hij staat ook 'symbool voor het verdriet van Zundert, dat tot op de dag van vandaag tobt met de wijze waarop zijn meest bekende inwoner een plaats moet krijgen in het Zundert van vandaag,' aldus de bedenker van het kunstwerk, Johan Brosens. Ook familie, trouwens.
Een domineeszoon in een katholiek dorp. Honderdvijftig jaar later valt dat nog steeds niet mee voor de Zundertenaren. De openingsfestiviteiten waren voor een groot deel exclusief voor culturele en politieke bobo's. Niet dat de mopperende 'gewone mensen' veel misten, omdat dit soort bijeenkomsten voornamelijk gevuld worden door sprekers met een gebrek aan redenaarstalent en een overmaat aan breedsprakigheid.
Ook landelijke dagbladen hebben moeite met Zundert. De verslaggeefster van de Volkskrant kon haar lol niet meer op dat het dorp de schilder claimt terwijl hij, ik citeer: 'zodra hij kon, zijn geboorteplaats ontvluchtte'. Blijkbaar heeft ze de brieven van Van Gogh nooit gelezen, want dan had ze geweten dat hij na zijn gedwongen vertrek (hij moest eerst naar het internaat in Zevenbergen en tenslotte naar de kunsthandel van een oom in Den Haag) zijn leven lang heimwee naar Zundert had. 'O Jeruzalem, o Jeruzalem, of liever, o Zundert, o Zundert,' klinkt niet naar ontvluchten.
Onder de invloed van zijn vader deed Van Gogh in Zundert een liefde op voor de natuur en het landelijke leven. Zo schreef hij op 22 oktober 1882 (brief 274) aan Theo dat zij allebei in Zundert hadden geleerd om de wereld grondig te analyseren, een onmisbare eigenschap voor een schilder: 'we hebben dat misschien te danken aan onze jongensjaren in Brabant en aan een omgeving die veel meer dan meestal 't geval is ertoe meewerkte om ons te leren denken.'
De kunstenaar van Gogh werd in Zundert geboren. Zundert heeft alle recht om Van Gogh te claimen.
Van Gogh 150, Zundert, 30 maart t/m 29 juli 2003
(17-05-2003)De leraar van Vincent
Ze hebben het er maar druk mee in Breda. Bisdom Breda 150 jaar. Koninklijke Militaire Academie 175 jaar. En Van Gogh 150 jaar. Alleen dat laatste vieren valt niet mee.In Breda hebben van 1889 tot en met 1902 drie karrevrachten schilderijen en tekeningen van Van Gogh opgeslagen gelegen. Daarna zijn ze weggegooid of verkocht. Het schilderij Van Gogh dat onlangs in Japan is 'ontdekt' komt uit deze kisten. De naspeuringen van het Breda's Museum schieten niet op door tegenvallers en regelrechte tegenwerking, waardoor de expositie gewijd aan dit bizarre verhaal uitgesteld is.
Gelukkig promoveerde Wilma van Giersbergen op C.C. Huysmans, de tekenleraar van Vincent van Gogh toen hij op de HBS in Tilburg zat. In haar proefschrift 'De kunst is geheel en al bijzaak' wijdt ze slechts terloops aandacht aan dit feit. Misschien terecht. Huijsmans (familie van de Franstalige schrijver Joris-Karl Huysmans) heeft geen noemenswaarde invloed op Van Gogh gehad. Als je over de expositie loopt mag je inderdaad blij zijn dat zo is. Academische tekeningen en vaak ook niet eens al te goed. Een bezoeker probeerde bijvoorbeeld zijn eigen hand in dezelfde positie te krijgen als die op een tekening. Onmogelijk.
Van Giersbergen kondigde in haar toespraak aan dat ze niet al haar kruit verschoten heeft. Ze komt met meer feiten over Huijsmans in relatie tot Van Gogh bij de volgende expositie. Lijkt mij interessanter dan 175 jaar KMA.
C.C. Huijsmans - Vincents leraar 12 april tot en met 29 juni Breda's Museum, 11 april 2003
(05-04-2002)Op zoek naar Van Gogh
Verkrijgbaar in elke boekhandel
(19-03-2002)De geboortegrond van Vincent van Gogh
'Het Van Goghjaar 1990 zag een tragisch dieptepunt met de potjes Van Gogh geboortegrond uit Zundert en het slimey ear, een stuk gel in de vorm van een oor dat je tegen de muur kon plakken,' schreef Hans Pieter van Stein Callenfels in de Volkskrant van 13 februari. Ik rolde van mijn stoel van het lachen. Van dat slimey ear weet ik niets af, maar wat die geboortegrond betreft ben ik schuldig. Had ik bedacht. Was van mij.Ik zie mezelf weer staan, op die warme 8 augustus, in de tuin achter Markt 26 te Zundert, waar de jonge Vincent gespeeld heeft. Getuigen waren de eigenaar van het huis, Jan Roks, en de toenmalige wethouder van cultuur van Zundert, tevens mijn neef, Reg Nelemans. Ik heb een kilo of drie zand opgeschept (saillant detail: in Van Goghs tijd liep de plee leeg in de tuin, grote kans dat ik wat fossiele familie Van Goghpoep heb opgeschept). Dat in glazen flesjes gedaan en voorzien van etiket en lakzegel per post verkocht. Ik heb er driehonderdtwintig van gemaakt. De luxe versie in een spanen doosje met fluwelen bekleding is nooit verschenen. Ik héb nog een kilo zand liggen, dus wie weet.
Het was de laatste in een reeks van absurdistische 'herdenkingsuitgaven voor Van Gogh' die ik sinds 1984 maakte en op het jaarlijkse Zundertse herdenkingsfestival 'Autour de Vincent' ruilde tegen bier. Voorlopers waren o.a. de mini-verhalenbundel Sjef Hendrikx, slager te Zundert, De modellen van Van Gogh, een in het Nederlands en Japans uitgegeven onderzoek naar het aardappelras dat op het schilderij De aardappeleters wordt gegeten en de novellette De ekster in de acacia.
De geboortegrond van Vincent van Gogh, in genummerde flesjes en voorzien van certificaat van echtheid, was een ironische overdrijving van het commerciële circus van 1990, toen iedereen een graantje van Van Gogh wilde meepikken. Stropdassen, onderzetters, koekblikken, oppervlakkige plaatjesboeken, peperdure prullaria, noem het maar op. De potjes geboortegrond waren nog eens over de top. Ik maakte ze in 1991, overigens. Toen was ik er ook klaar mee, er verschenen geen herdenkingsuitgaven meer.
Tragisch dieptepunt! Ik heb dertien jaar op erkenning moeten wachten, maar het plezier is er niet minder om. Ik had humorloze Hans Pieter graag nog een potje gestuurd, maar helaas heb ik het laatste vorig jaar aan een medewerkster van het Van Gogh Museum geschonken.
(13-02-2002)De keuze van Vincent
Bij Vincent van Gogh denken nog te veel mensen aan de armlastige schilder die pas na zijn dood ontdekt werd. Dat klopt ook wel, maar je kunt hem op zoveel manieren zien. Bijvoorbeeld als de kunstkenner, die na jaren in de kunsthandel gewerkt hebben een enorme kennis opdeed en een enorme collectie van prenten, gravures en schilderijen verzamelde.
Het Van Gogh Museum richtte een tentoonstelling in met de werken die Vincent zag en in brieven beschreef en met de werken die hij zelf verzamelde. De opening op donderdagavond 13 februari trok bijna tweeduizend mensen. De enorme mensenworst gaf een idee wat anderhalf miljoen bezoekers per jaar ongeveer betekent. Veel van de keurige mevrouwen verlieten vanwege het pand dan ook zonder een schilderij gezien te hebben. Ik had ongepoetste schoenen aan en durfde me daarom wel in de massa te storten; ook aan mij ging het meeste voorbij, maar daar zijn openingen niet voor.
'Wel een beetje gemakkelijk, zo'n tentoonstelling,' zei iemand bij de kaasblokjestoren. 'Je kijkt welke schilderijen hij mooi vindt en die hang je bij elkaar. Klaar. Ze hadden toch wel met iets beters kunnen komen in een Van Goghjaar.'
'Mag ik die uitspraak citeren?' vroeg ik.
'Alleen anoniem.'
Bij deze. En zoals bij elke mening over boeken of kunst geldt: eerst zelf kijken en dan pas beamen of ontkennen.
De keuze van Vincent, Van Goghs Musée imaginaire, Van Gogh Museum Amsterdam, 14 februari t/m 15 juni 2003
(02-01-2002)Theo van Gogh let op de kleintjes
De Zundertse geschiedkundige Albert Delahaye heeft zijn leven gewijd aan het bewijzen dat Karel de Grote nooit in Nijmegen is geweest, en nooit verder is gekomen dan Noord-Frankrijk. In Engeland heeft iemand proberen te bewijzen dat de werken van William Shakespeare niet door hem zijn geschreven, maar door iemand die toevallig ook William Shakespeare heette.Er is maar één persoon die tientallen mensen een levensdoel heeft gegeven en dat is Vincent van Gogh. Zo is er een Amerikaan die aan de hand van de stand van de sterren op een schilderij van Vincent van Gogh heeft weten te berekenen wanneer dat schilderij is gemaakt. Er zijn heel veel mannen die proberen te bewijzen dat een tekening of schilderij van Van Gogh op een andere plaats is gemaakt dan de officiële catalogus aangeeft, dat hij niet in het huis gelogeerd heeft waarvan aangenomen wordt dat hij er gelogeerd heeft, of die proberen te achterhalen welke route hij ooit gelopen of gereisd heeft.
In deze categorie mierenneuken valt 'The account book of Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger' dat recentelijk is verschenen. Het verschil is alleen dat dit project niet is gebaseerd op een vermoeden of een particuliere obsessie, maar dat het een wetenschappelijk project is. In eerste instantie werkt het bijna op de lachspieren, een wetenschappelijke editie van een kasboek waarin de in- en uitgaven van een familie werden genoteerd. Zelfs als het het kasboek is van de broer van Vincent van Gogh. Maar netzoals de eenvoudigste familiekiekjes en 8 mm-films van vakanties en bruiloften ons vaak meer vertellen over het leven veertig jaar geleden dan de officiële krantenarchieven, zo opent dit kasboek een ongekend intieme inkijk in het leven en werk van Vincent van Gogh.
Van Gogh heeft de reputatie dat hij bij leven maar één schilderij verkocht, maar eigenlijk verkocht hij al zijn werk aan zijn broer Theo. Dus je beter zeggen dat die maar één schilderij wist te verhandelen.
Na de dood van Vincent wist zijn schoonzus, Jo Bonger wel een aanzienlijk deel van de schilderijen te verkopen. Het kasboek maakt meestal duidelijk welke schilderijen dat waren, aan wie ze verkocht werden en voor hoeveel. Voor de kunsthistorie van enorm belang.
Het bibliografisch prachtig verzorgde boek is wetenschappelijke kost, geen komma is onbestudeerd gebleven. Voor de meesten is dit te zware kost en te oninteressant als je niet verder komt dan grappen te maken over Van Goghs afgesneden oorlel. Toch staan op de eerste pagina's, bijna terloops, kleine ontroerende aantekeningen: doktersrekeningen, reis en verblijfskosten. Op 21 september staat een verzamelbedrag geboekt, kosten gemaakt vanaf 21 juli, inclusief de begrafenis van Vincent.
The account book of Theo van Gogh and Jo van Gogh-Bonger, Chris Stolwijk en Han Veenenbos, Leiden, 2002. Cahier Vincent 8. ¤ 39,90
(02-01-2002)Vincent van Gogh werd in Zundert geboren
Je zult er dit jaar niet aan kunnen ontkomen. Het is op 30 maart 2003 precies 150 jaar geleden dat Vincent van Gogh in Zundert werd geboren.
Ik ben ook in Zundert geboren (nouja, in het ziekenhuis van Breda, maar dat is een formaliteit) en daarom voel ik me ook een beetje jarig. Dat is het typische van Van Gogh, dat iedereen zich zo gemakkelijk met hem identificeert. De gekwelde kunstenaar, die vol overtuiging zich aan de kunst overleverde. De armoe, de ziekte, de liefde, iedereen herkent wel iets naar believen in zijn leven.
Wie jarig is krijgt cadeautjes en daarom mag iedereen in 2003 op zijn eigen verjaardag, met een introducé, het van Gogh Museum binnen. Ik denk dat ik al weet wat het Van Gogh Museum op 30 maart voor zijn verjaardag wil.
(31-10-2002)In de voetstappen van Van Gogh
(18-10-2002)In het Kröller-Müller Museum
'Goh, wat weet u toch veel,' zegt een meisje tegen de oudere man die omslachtig uitleg geeft bij een schilderij van Vincent van Gogh. Ze staan in een met zijn drieën tegenover hem en luisteren half naar het verhaal over de emoties die Van Gogh in hem losmaakt. Oudere mannen en emoties. Daar wil je als pubermeisje toch niet van horen. 'Ik weet juist heel weinig,' zegt de man met trotse bescheidenheid en begint een verhandeling over kunsthistorie. De sukkel denkt dat hij een compliment krijgt. Elke vraag die ze stellen is een uitnodiging meer kennis te spuien, die voor hen totaal zinloos is, hoe kun je toch van die onzin spuien, betweter, ouwe gek met je Vincent van Gogh, je kunt niet eens SMS'en en wij moeten de video voor jou in de klas aanzetten. Zie je ze denken. Hardvochtige meisjes van zeventien. Ze wisselen betekenisvolle blikken uit onder elkaar. Denkt hij nou echt dat ze vrijwillig met hem meelopen, behalve om later te vertellen dat het is alsof je een la omgekeerd opentrekt wanneer je hem een vraag stelt?
Hij ziet het niet.
Overal zitten kinderen te tekenen. Goed zo, zo leerde Van Gogh het ook, natekenen die hap. Pas op dat je geen gemakkelijk onderwerp uitzoekt om na te tekenen. Een ei bijvoorbeeld, of een Mondriaan want dan komt de tekenleraar je uitlachen en grappig neerbuigend tegen je doen. Weer zo iemand die denkt dat hij zich onsterfelijk populair maakt. Hij trekt aan papieren, grijpt in met potlood en pen en dankt dat het protest en gemor even ironisch is als zijn gebral. Maar ze moeten hem niet, met zijn hopsasa en tralala.
Hij ziet het niet.
In het midden van het museumrestaurant staat een tafel met een onmetelijke leegte eromheen. Daaraan zitten de leraren. Ze zijn mee omdat ze zo goed aansluiting hebben met de jongeren. Allemaal van het jeugdige type, vlotte vrijetijdskleding. Het ziet eruit als een spijkerbroek waar een vouw ingestreken is. Ze drinken wijn uit flesjes met een schroefdop en een etiket met het portret van Vincent van Gogh erop. De scholieren hebben cola. Beneden de zestien wordt geen alcohol verkocht. Alleen dat al is genoeg om de afstand tot hun leerlingen met lichtjaren te vergroten.
Ze zien het niet.
Kröller-Müller Museum, Otterlo
